Sosyoloji ve Hukuk Disiplinleri Bağlamında Bir Karşılaştırma: Maurice Hauriou ve Ziya Gökalp
A Comparison in the Context of Sociology and Law Disciplines: Maurice Hauriou and Ziya Gökalp
Anahtar Kelimeler:
Maurice Hauriou, Kurum Teorisi, Ziya Gökalp, Mefkûre, Modern Ulus-DevletÖzet
Bu çalışma, çağdaş iki bilim insanının hukuk ve sosyoloji disiplinlerini ortak kesen yaklaşımlarını karşılaştırmalı bir şekilde incelemektedir. Bu karşılaştırma, Toulouse Hukuk Okulu’nun en önemli temsilcisi olan Maurice Hauriou’nun (1856 – 1929) Kurum Teorisi’nin kurucu unsurlarından biri olan “Fikir Unsuru” ile Türkiye’de sosyoloji disiplininin önemli isimlerinden biri olan Ziya Gökalp’in (1875 / 1876 – 1924) “Mefkûre” kavramları aracılığıyla yapılmaktadır. Çalışmanın iki temel amacı vardır: Birincisi, Gökalp’in mefkûre kavramını kullanırken etkilendiği Fransız sosyoloji ekolleri incelenerek kavrama yüklenen anlam yelpazesini tespit etmektir. İkincisi, Gökalp’in mefkûre kavramını, Fransız hukuk ve yönetim bilimleri alanında önemli bir yere sahip olan Kurum Teorisi’nin “Fikir Unsuru” ile karşılaştırarak incelemektir. Hauriou’nun Kurum Teorisi’nin kurucu unsurlarından olan “Fikir Unsuru” ile Gökalp’in “Mefkûre” kavramını karşılaştırarak incelemenin iki önemli katkısı vardır: Birinci katkı, Gökalp’in “Mefkûre” kavramını, sosyoloji, hukuk ve yönetim bilimleri alanına yönlendirerek ele almaktır. İkinci katkı “Mefkûre” kavramını, sosyoloji, hukuk ve yönetim bilimleri disiplinleri çerçevesinde ele alarak Türkiye Cumhuriyeti’nin modern ulus-devlet şeklinde oluşum ve inşa sürecini açıklayan bir analizi birimi haline getirmektir. Sonuç olarak, Gökalp’in “Mefkûre” kavramının somut tarihsel koşulları açıklayıcı potansiyeli, Hauriou’nun Kurum Teorisi’nin kurucu unsurlarından biri olan “Fikir Unsuru” ile karşılaştırıldığında açık ve belirgin hale gelmektedir.
Referanslar
Akbay, M. (1948), Umumî Âmme Hukuku Dersleri, Ankara: Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
Bouglé, C. (1935), Bilan de la Sociologie Française Contemporaine, Paris: Libraire Félix Alcan.
Crozat, C. (1944), Âmme Hukuku Dersleri: Cilt II – Kısım I (Orta Zamanlar), (Çev. Recai Galip Okandan), İstanbul: Kenan Matbaası.
Durkheim, É. (1973), De la Division du Travail Social, Paris: Presses Universitaires de France.
Duru, K. N. (1949), Ziya Gökalp, İstanbul: Millî Eğitim Basımevi.
Fındıkoğlu, Z.F. (1935), Ziya Gökalp: Sa Vie et Sa Sociologie: Essai Sur L’Influence de la Sociologie Française en Turquie, Strasbourg: Imprimerie Berger-Levrault.
Fındıkoğlu, Z.F. (1944), İçtimaiyat Dersleri: İkinci Cilt (Hukuk Sosyolojisi), İstanbul: Gençlik Kitabevi Neşriyatı.
Fındıkoğlu, Z. F. (1955), Ziya Gökalp İçin Yazdıklarım ve Söylediklerim, İstanbul: Türkiye Muallimler Birliği Neşriyatı
Fouillée, A. (1879), “La Philosophie des Idées – Forces comme Conciliation du Naturalisme et de l’Idéalisme”, Revue Philosophique de la France et de l’Étranger, Quatrième Année, VIII, 1-32.
Gökalp, Z. (2016), Çınaraltı Yazıları, İstanbul: Ötüken Neşriyat
Gökalp, Z. (2018), Küçük Mecmua Yazıları, İstanbul: Ötüken Neşriyat
Gurvitch, G. (1938), Essais de Sociologie, Paris: Libraire du Recueil Sirey.
Hanioğlu, Ş. (2012), “Tarık Zafer Tunaya (1916 – 1991)”, İstanbul: TDV İslâm Ansiklopedisi, Cilt: 41, 377-378.
Hauriou, M. (1916), Principes de Droit Public, 2e Éditions, Paris: Libraire Recueil Sirey.
Hauriou, M. (1927), “Hukuk Fakülteleri ve Gayeleri”, (Ter. M. Kemalettin), Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası, 909 – 913.
Hauriou, M. (1933), Aux Sources du Droit: Le Pouvoir, L’Ordre et la Liberté, Paris: Libraire Bloud & Gay
Hauriou, M. (1944), “Müessese ve Tesis Teorisi” (Çev. Tarık Zafer Tunaya), İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 9, Sayı: 3-4, 639 – 671
Kavuncuoğlu, S. (2023), Fransa’da Merkezileşme Süreci (XI. – XIV. Yüzyıllar), (Yayımlanmamış Doktora Tezi), Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Kubalı, H.N. (1943), Esas Teşkilat Hukuku Dersleri: Birinci Cilt (Nazariyeler ve Prensipler), İstanbul: Arkadaş Matbaası.
Menemencioğlu E. (1939), Amme Hukuku Ders Notları, Ankara: Alaeddin Kıral Basımevi
Okandan, R.G. (1950), “Devletin Şahsiyetinin Müessese Fikriyle İzahı”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 16, Sayı: 1-2, 88-96.
Onar, S.S. (1933), İdare Hukuku: Sömestre 3-4, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Talebe Cemiyeti Neşriyatı
Onar, S.S. (1934), İdare Hukuku, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Talebesi Neşriyatı.
Onar, S.S. (1941), Hauriou’nun Müessese Nazariyesinin İzahı ve Bazı Müesseselerin Tatbiki, Ankara: Hukuk İlmini Yayma Kurumu Konferanslar Serisi.
Onar, S.S. (1942), İdare Hukuku: Birinci Cilt, İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları.
Şapolyo, E. B. (1943), Ziya Gökalp: İttihat ve Terakki ve Meşrutiyet Tarihi, İstanbul: Güven Basımevi
Tolga, O. (1949), Ziya Gökalp ve İktisadî Fikirleri, İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat ve İçtimaiyat Enstitüsü Neşriyatı
Tuna, O. (1944), “Ziya Gökalp et Sa Personnalité”, İş: Aylık Felsefe, Ahlâk ve İçtimaiyat Mecmuası, Cilt: 9-11, Sayı: 39-40, 52-54.
Tunaya, T.Z. (1946a) “Müessese Teorisinde Fikir Unsuru ve Bazı Hususiyetleri”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 9, Sayı: 2-3, 537 – 560.
Tunaya, T.Z. (1946b), “Müessese Teorisinde Fikir, Şahıs, Kuvvet Unsurları Arasında Münasebetler ve İçleşme Ameliyesi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, Cilt: 12, Sayı: 4, 1073-1099.
Tütengil, C.O. (1949), Ziya Gökalp Hakkında Bir Bibliyografya Denemesi, İstanbul: İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi – İçtimaiyat Enstitüsü Neşriyatı
Tütengil, C.O. (1956), Ziya Gökalp Üzerine Notlar, İstanbul: Türk Sosyoloji Cemiyeti Yayınları
Ülken, H.Z. (1960), “Durkheim et l’Enseignement des Sciences Sociales en Turquie”, İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 2 (15), 7-29.
Widmann, H. (2000), Atatürk ve Üniversite Reformu, (Çev. Aykut Kazancıgil – Serpil Bozkurt), İstanbul: Kabalcı Yayınları.
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 KAMU Hukuk ve Yönetim
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
